Το εμπόριο την εποχή της Φραγκοκρατίας

Παραγωγή, εμπόριο, νομίσματα

Στην Πελοπόννησο παράγονταν προϊόντα, όπως το κρασί, οι σταφίδες, το κερί, το μέλι, το λάδι και ιδιαίτερα το μετάξι που εξαγόταν στην Ιταλία. Το σιτάρι δεν επαρκούσε και το εισήγαν από την Απουλία. Ο Κάρολος είχε υπό τη δικαιοδοσία του τη διεξαγωγή του εμπόριου σιτηρών και οργάνωνε αποστολές για εφοδιασμό των κάστρων, είτε για προσωπική χρήση των βαρόνων και του πρίγκιπα είτε για πώληση, συνήθως στη Γλαρένζα, για λογαριασμό της ανδεγαυικής αυλής. Τα έγγραφα του ανδεγαυικού αρχείου παρέχουν πολλές πληροφορίες για τον τρόπο οργάνωσης του εμπορίου των σιτηρών (ποσότητες, τιμές αγοράς και πώλησης, δασμοί εξαγωγής, ονόματα εμπόρων, αγορών κλπ.).
O Kάρολος αναδιοργάνωσε το νομισματοκοπείο της Γλαρένζας (Clarentie sicle nostre, σημ. Κυλλήνη), για να πληρώνει τα στρατεύματά του και έστελνε μέταλλο και ειδικούς αξιωματούχους (siclarii, zecchieri) για την εύρυθμη λειτουργία του. Η παραγωγή όμως των τορνεζίων παρέμεινε σε χαμηλά επίπεδα, διότι δεν ήταν δυνατό να συναγωνισθεί το ισχυρό βενετικό γρόσσο και το φλωρεντινό φιορίνι, και η λειτουργία του νομισματοκοπείου διακόπηκε το πρώτο μισό του 14ου αιώνα.

 τορνέζιο Γλαρένζας (1267-1278)

Όπως προκύπτει από το Χρονικό του Μορέως, το εσωτερικό εμπόριο διεξαγόταν στις τοπικές πανηγύρεις (panejours), όπου Φράγκοι και Έλληνες συγκεντρώνονταν, για να πωλήσουν τα προϊόντα τους. Όσον αφορά το εξωτερικό εμπόριο οι Φράγκοι το είχαν παραχωρήσει στους Βενετούς, οι οποίοι βάσει της συνθήκης της Σαπιέντζας (που είχαν συνάψει το 1209 με το Γοδοφρείδο Α' Βιλλεαρδουίνο) είχαν κρατήσει μόνο τη Μεθώνη και την Κορώνη, ενώ είχαν αναγνωρίσει στο Γοδοφρείδο την κυριαρχία της υπόλοιπης Πελοποννήσου. Επίσης, είχαν διατηρήσει το δικαίωμα να εμπορεύονται στο πριγκιπάτο χωρίς την καταβολή δασμών, όπως και την άδεια να ιδρύουν σε κάθε πόλη εκκλησία, δικαστήριο και αποθήκη εμπορευμάτων.

 χαλκογραφία του 1703 με το λιμάνι της Κορώνης.
Dapper, O., "Description exacte des isles de l' Archipel", Amsterdam 1703, σ. 27.

πηγή: Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού

Πριγκιπάτο της Αχαϊας - Ηγεμόνες

ΠΡΙΓΚΙΠΑΤΟ ΑΧΑΪΑΣ
Γουλιέλμος Α' Champlitte (1205-1209)
Γοδοφρείδος Α' Βιλλεαρδουίνος (1209-1228)

Το Οικόσημο του Πριγκιπάτου της Αχαΐας

Γοδοφρείδος Β' Βιλλεαρδουίνος (1228-1246)
Γουλιέλμος Β' Βιλλεαρδουίνος (1246-1278)
Κάρολος Α' Ανδεγαυός (μέσω βάιλων) (1278-1285)
Κάρολος Β' Ανδεγαυός (μέσω βάιλων) (1285-1289)
Ισαβέλλα Βιλλεαρδουίνου και Φλωρέντιος d' Hainaut (1289-1297)
Ισαβέλλα Βιλλεαρδουίνου (1297-1301)
Ισαβέλλα Βιλλεαρδουίνου και Φίλιππος Σαβοΐας (1301-1305)
Φίλιππος Α' του Τάραντα (1307-1313)
Ματίλδη (Mahaut) d' Hainaut και Λουδοβίκος Βουργουνδίας (1313-1316)
Ματίλδη (Mahaut) d' Hainaut (1316-1318)
Ιωάννης Gravina (1318-1332)
Ροβέρτος του Τάραντα και η μητέρα του Αικατερίνη Valois (1333-1346)
Ροβέρτος του Τάραντα (1346-1364)
Φίλιππος Β' του Τάραντα (1364-1373) και Μαρία Βουρβόνων 1364-1370)
Ιωάννα Α', βασίλισσα της Νεάπολης (1373-1376)
Ιωαννίτες ιππότες (παραχώρηση του πριγκιπάτου αντί ενοικίου από την Ιωάννα Α', 1376-1381)
Ιάκωβος de Baux των Ναβαρραίων (1381-1383)
Κάρολος Γ' βασιλιάς της Νεάπολης (1381-1386)
Λαδίσλαος βασιλιάς της Νεάπολης (1386-1396)
Πέτρος de Saint Superan (1396-1402)
Μαρία Zaccaria (1402-1404)
Centurione II Zaccaria (1404-1432)
Βυζαντινοί του δεσποτάτου του Μορέως (1432-1460)

πηγή: Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού ( ΙΜΕ).

Βαρωνία του Γερακίου

Η Βαρωνία του Γερακίου (1209-1262) ήταν κρατίδιο υποτελές στο Πριγκιπάτο της Αχαΐας που ιδρύθηκε το 1209 από τον πρίγκιπα Γουλιέλμο Σαμπλίτη. Αρχικά λεγόταν βαρωνία των Νιβηλέ ή Νιβελέ (Nivelet) κι έπειτα του Γερακίου από το κάστρο κατοικία της οικογένειας.

Η Ελλάδα το 1214 ( Miller)

Ο Σταμπλίτης διαίρεσε το πριγκιπάτο σε 12 υψηλές βαρωνίες, φέουδα και τιμάρια, η υψηλή βαρωνία του Γερακίου μαζί με 6 τιμάρια δόθηκε στον Φράγκο ιππότη Γκυ ντε Νιβελέ(Guy de Nivelet)^[1]. Ήταν μικρή βαρωνία στα όρια της σημερινής Λακωνίας στην περιοχή της Τσακωνίας.

Ο Γκυ ή ο γιος του Ιωάννης (Jean de Nivelet) έχτισαν το Κάστρο του Γερακίου σε λόφο στους πρόποδες του Πάρνωνα όπου αργότερα εξελίχθηκε στην μεσαιωνική κώμη του Γερακίου. Η θέση του κάστρου ήταν ιδανική για τον έλεγχο της πεδιάδας τους Έλους, πιστεύεται ότι χτίστηκε το 1250.

Το 1262 μετά την Μάχη της Πελαγονίας πέρασε στην κατοχή του Δεσποτάτου του Μυστρά. Το 1316 αναφέρεται ότι πήρε μέρος στην Μάχη της Μανωλάδας ο Βαρώνος του Γερακίου Ιωάννης Β΄ (Jean II de Nivelet), ίσως η βαρωνία είχε ανακτηθεί προσωρινά ή απλά διατηρούσε τον τίτλο του βαρώνου. Το 1356 αναφέρεται η Μαρία των Βουρβόνων που αγόρασε την Βαρωνία των Νιβηλέτ, ίσως η οικογένεια είχε κάποια τιμάρια ελεύθερα ή είχε αποκτήσει άλλα, έπειτα από αυτή αγόρασε την βαρωνία ο Νέριο Α΄ Ατσαγιόλι^[2].(1363)

Βαρώνοι του Γερακίου

Οίκος Νιβηλέ 1209- 1263
Βαρώνος	Γέννηση - Θάνατος	Διάρκεια
Γκυ ντε Νιβελέ		1209- 1250
Ιωάννης Α΄ ντε Νιβελέ		1250 -1262
Ιωάννης Β΄ ντε Νιβελέ		1262-1316
Βεατρίκη Νιβελέ του Γερακίου[3]		1316-1321
Μαρία των Βουρβόνων		; -
Νέριο Α΄ Ατσαγιόλι

πηγή: Βικιπαίδεια

Ο ιδρυτής του κάστρου του Γερακίου

Ο ιδρυτής του Κάστρου

Στο «Χρονικόν του Μορέως» δεν αποσαφηνίζεται αν το κάστρο το έχτισε ο Γκυ ντε Νιβελέ ή ο γιος του, Ιωάννης. Δεν αποκλείεται, φυσικά, ο ένας να το ξεκίνησε και ο άλλος να το ολοκλήρωσε. 

Το οικόσημο του οίκου Ντε Νιβελέ, στο ναό του Αγίου Γεωργίου στο κάστρο

Οι σχέσεις μεταξύ Φράγκων και υπηκόων

Σχέσεις Φράγκων - υπηκόων

Αν και η βαρωνία του Γερακίου ήταν από τις μικρότερες (μόνο με έξι τιμάρια), οι Φράγκοι άρχοντές της και επιτελούσαν σημαντική αποστολή μέσα στις φραγκικές κτήσεις, όπως προαναφέρθηκε (αφού βρίσκονταν εκεί για να αναχαιτίζουν κάθε επανάσταση των ανυπότακτων Τσακώνων), και δεν ήταν αποκοκομμένοι από τους υπόλοιπους Φράγκους. Ως προς τα γνωρίσματα της ζωής κατά τη βραχύχρονη διάρκεια της φραγκικής κατάκτησης, συνέβαινε και στο Γεράκι ό,τι και σε άλλα φραγκοκρατούμενα μέρη: Ο ντόπιος πληθυσμός αναγκάστηκε να συμβιώσει με τους Φράγκους και να έχει μαζί τους τις απαραίτητες καθημερινές δοσοληψίες. Οι Φράγκοι εφάρμοσαν φεουδαρχικό σύστημα, έζησαν ιπποτικά, συμπεριφέρθηκαν ως κατακτητές, έβλεπαν πάντοτε την περιοχή ως στρατιωτική αποικία ανάμεσα σε αλλογενή πληθυσμό, που δεν ήταν δυνατόν να διάκειται φιλικά απέναντί τους, αλλά τους ανεχόταν.

Αν και η ζωή στην καρδιά της βαρωνίας ήταν ζωή στρατοπέδου, δεν έλειπαν στοιχεία κοινωνικής ζωής από αυτή. Οι ιππότες, γενικά, κατάφερναν να ελέγχουν τις στρατηγικές θέσεις που κατείχαν και να είναι κύριοι της κατάστασης με μικρή στρατιωτική δύναμη. Κυρίως αυτοί διέθεταν ιππείς μισθοφόρους για τη διεξαγωγή του πολέμου, ενώ οι ίδιοι οι ευγενείς διαρκώς γυμνάζονταν , μετακινούνταν από τόπο σε τόπο, διοργάνωναν ιππικούς αγώνες και πανηγύρεις και άλλων τύπων διασκεδάσεις. Οι Έλληνες παρακολουθούσαν και εντυπωσιάζονταν από τα θεάματα. Επαφές μεταξύ αυτών και των κατακτητών ασφαλώς υπήρχαν, αγνοούμε όμως σε ποια έκταση. Ακόμη, γίνονταν πολλές επιγαμίες από την ένωση Ελληνίδων με ιππότες. Τα παιδιά που γεννιούνταν από αυτή την ένωση λέγονταν «γασμούλοι». Μάλιστα, λέγεται ότι γασμούλος ήταν και ο συγγραφέας του ελληνικού κειμένου του «Χρονικού του Μορέως», έργο που αποτελεί τη σημαντικότερη πηγή για τη φεουδαρχική οργάνωση του πριγκιπάτου της Αχαΐας.

Ο Φράγκος ηγεμόνας είχε την αξίωση οι βαρώνοι να φέρονται στους υπηκόους τους με ευγένεια, κάτι που φρόντιζε να το ελέγχει στέλνοντας απεσταλμένους. Αν η ζωή των υπηκόων κυλούσε ευχάριστα, δε μπορούμε, βέβαια, να το γνωρίζουμε. Σε κάποια  μέρη  διατηρήθηκαν Έλληνες τιμαριούχοι και, ενδεχομένως, άλλοι, από υπολογισμό ή από ανάγκη, θα συνεργάστηκαν με τους ευγενείς και θα συνήψαν μαζί τους πάσης φύσεως σχέσεις. Πάντως, οι ελληνικές κτήσεις ήταν λίγες και το μεγαλύτερο μέρος των Ελλήνων κατοίκων εργαζόταν στην υπηρεσία των κυρίαρχων Φράγκων.
πηγή: " Ιστορία του Γερακίου", Τάσου Γριτσόπουλου

O ρόλος του κάστρου του Γερακίου

O ρόλος του Κάστρου 

Όπως πληροφορούμαστε από την «Ιστορία του Γερακίου», στα χρόνια του Νιβελέ ο όρος Τσακωνία είναι ευρύτερος και περιλαμβάνει περιοχές που σήμερα ανήκουν στα λακωνικά σύνορα. Οι Τσάκωνες ήταν ανυπότακτοι και σκληροί και, σύμφωνα με όσα συμπεραίνουμε από το «Χρονικόν του Μορέως», η ίδρυση της βαρωνίας του Γερακίου είχε ως σκοπό τον έλεγχο και τον περιορισμό τους, καθώς αποτελούσαν τον ανατολικό αντίποδα της ανυπότακτης περιοχής της Λακωνίας του Πάρνωνα, αντίστοιχα προς τους Μηλίγγους και τους Μανιάτες της Δυτικής Λακωνικής περιοχής του Ταϋγέτου.  Βέβαια, κάποιοι Έλληνες μεγαλογαιοκτήμονες της Λακεδαιμονίας, που κατείχαν εκτάσεις στην περιοχή αποδέχτηκαν το Φράγκο αφέντη προκειμένου να «πάψουσιν τα κούρση» («Χρονικόν του Μορέως», στ. 2071-2) και λόγω του συμβιβασμού που επετεύχθη, γίνεται λόγος για μια πρώτη υποταγή των Τσακώνων γύρω στο 1210. Ωστόσο, πολλοί Τσάκωνες συνέχισαν να ξεσηκώνονται και να ενοχλούν με επιδρομές Φράγκους, γι΄αυτό και οι Φράγκοι έχτισαν το Κάστρο του Γερακίου στο σημείο αυτό, ώστε να μπορούν να αναχαιτίζουν τις επαναστάσεις τους και να ελέγχουν αποτελεσματικότερα την περιοχή.

Αυτή η ανάγκη ελέγχου των Τσακώνων εξηγεί, λοιπόν, γιατί ιδρύθηκε και η βαρωνία και το Κάστρο του Γερακίου, παρόλο που τόσο κοντά είχε ιδρυθεί στην περιοχή το κάστρο του Μυστρά (το οποίο είχε ως ορμητήριο ο Γουλιέλμος). Έτσι, ο Γουλιέλμος, έχοντας οχυρωμένα τα κάστρα Μυστρά, Γερακίου και Μονεμβάσιας (αφού όταν την κατέλαβε, το 1248, φρόντισε αμέσως για τον εφοδιασμό και την οργάνωση του κάστρου της), προσπαθούσε να εδραιώσει την κυριαρχία του στην ευρύτερη περιοχή, πράγμα που το κατάφερε. Μάλιστα, η κυριαρχία του ήταν ισχυρή και έφτασε στο μεσουράνημά της αμέσως μετά την υποταγή και της Μονεμβάσιας. 

 πηγή: " Ιστορία του Γερακίου", Τάσου Γριτσόπουλου

Ονοματολογία Κάστρων - Καστρολογικοί όροι

Ονοματολογία Κάστρων

Στην ονομασία των ελληνικών κάστρων χρησιμοποιούνται συνήθως οι λέξεις «κάστρο», «φρούριο», «πύργος». Π.χ. Κάστρο της Μονεμβασιάς, Αγγελόκαστρο, Φρούριο Ιτζεδίν, Πύργος της Μάρως κ.τ.λ. Χρησιμοποιείται σε λίγες περιπτώσεις και το «Ακρόπολη» (ή το «Άκρο»): Ακροναυπλία, Ακρόπολη Λίνδου, Ακρόπολη Σερρών, Ακροκόρινθος.
Εκτός από αυτά, υπάρχουν και μερικές άλλες εκφράσεις που χρησιμοποιούνται στις ονομασίες κάστρων:

·       Καλές

Οι τουρκικές λέξεις kale και kule, που σημαίνουν κάστρο, έχουν διατηρηθεί στην ονομασία πολλών οχυρώσεων σε όλη την Ελλάδα, σαν Κούλες ή Γκούλες ή Γούλες ή Γουλάς ή Κούλια ή Καλές, και μάλιστα σε κάποιες περιπτώσεις αφορά κάστρα που δεν είναι τουρκικής προελεύσεως, όπως το κάστρο του Διδυμοτείχου και ο Κούλες του Ηρακλείου.

·       Καστέλι

Όπως αναφέρθηκε στην περί κάστρων σελίδα, το «καστέλι» προέρχεται από το λατινικό castellum και είναι απομεινάρι της Ενετοκρατίας. Η λέξη είναι συνώνυμη με το κάστρο. Χρησιμοποιείται στην περιγραφή και ονομασία αρκετών κάστρων, κυρίως στο Αιγαίο, στην Κρήτη και μερικές φορές στην Πελοπόννησο.

·       Βίγλα

Μικρός πύργος που χρησίμευε σαν παρατηρητήριο και φυλάκιο. Η λέξη προέρχεται από το λατινικό vigila που σημαίνει παρατηρητήριο, σκοπιά. Οι Βίγλες ήταν μόνιμες ή προσωρινές κατασκευές για την ασφάλεια συνόρων, περασμάτων, ακτών. Συνήθως ήταν μέρος ενός δικτύου από πολλές βίγλες σε οπτική επαφή μεταξύ τους και για αυτό συχνά τις συναντάμε σε υψώματα ή ακρωτήρια.
Ο όρος διατηρείται στην ονομασία πολλών πυργίσκων, μικρών κάστρων αλλά και βουνοκορφών, ακόμα και χωριών ανά την Ελλάδα.
Έχει διασωθεί και ο όρος βιγλάτορας που δηλώνει τον σκοπό της βίγλας.
Η Βίγλα ήταν και στρατιωτικό σώμα στο Βυζάντιο, αλλά αυτό δεν έχει σχέση με το θέμα μας.
Το πιο χαρακτηριστικό δίκτυο από βίγλες που σώζεται στην Ελλάδα ίσως είναι αυτό στις δυτικές ακτές της Χίου.

·       Μπούρτζι

Με την ονομασία αυτή χαρακτηρίζονται αρκετά επιθαλάσσια κάστρα στην Ελλάδα, κτισμένα συνήθως σε νησάκια ή σε χερσονησίδες. Τον όρο χρησιμοποιούσαν οι Ενετοί για παράκτιες πυροβολαρχίες. Η λέξη προέρχεται από το ελληνικό «πύργος» που πέρασε στα λατινικά σαν «burgus» και επέστρεψε σαν αντιδάνειο στα Ελληνικά. Από το «burgus» προέκυψαν πολλά παράγωγα στις δυτικοευρωπαϊκές γλώσσες (με τη ρίζαburg), αλλά και το βυζαντινό «βούργος».
Το πιο γνωστό Μπούρτζι είναι βέβαια του Ναυπλίου. Να επισημάνουμε ακόμα πως και στο φρούριο της Μεθώνης υπάρχει Μπούρτζι που είναι το πιο πολυφωτογραφημένο σημείο του.

·       Φορτέτσα (Φορτέτζα)

Fortezza στα Ιταλικά σημαίνει «φρούριο». Η ονομασία έχει περάσει σε κάποια ελληνικά κάστρα ενετικής προέλευσης όπως τα δυο φρούρια της Κέρκυρας, το κάστρο των Κυθήρων κ.ά. Η Φορτέτσα είναι όμως μία στην ονοματολογία των ελληνικών κάστρων: Η Φορτέτσα του Ρεθύμνου.

«Καστρολογικοί» όροι

Κάποιοι χρήσιμοι όροι που αφορούν τη λειτουργία, κατασκευή και οχυρωματική αρχιτεκτονική των κάστρων:

·       Προμαχώνας

Προεξέχον τμήμα τείχους ή συνηθέστερα προκεχωρημένος πύργος με αυτόνομη οχύρωση που αποτελούσε μέρος ενός μεγαλύτερου φρουρίου. Ο προμαχώνας μπορούσε να ήταν και τελείως αποκομμένος από το υπόλοιπο κάστρο. Οι πιο ονομαστοί προμαχώνες της Ελλάδας είναι στο φρούριο του Παλαμηδίου.
Συνώνυμα του προμαχώνα είναι το προπύργιο και το τουρκικό ντάπια ήτάπια. Στα αγγλικά λέγεται bastion.

·       Τάφρος

Τεχνητό όρυγμα στο έδαφος με αρκετά μεγάλο βάθος και πλάτος, γύρω από το εξωτερικό τείχος του κάστρου με σκοπό την ενίσχυση της προστασίας του. Μπορούσε να ήταν ένυδρη ή άνυδρη. Η σημασία της ελαττώθηκε με την εξέλιξη του πυροβολικού. Ήταν απαραίτητο εξάρτημα σε κάστρα της Δύσης που είναι πιο «πεδινά» σε σχέση με τα ελληνικά τα οποία στην πλειοψηφία τους είναι σε θέσεις με φυσική οχύρωση και σπάνια διαθέτουν τάφρο.
Η πιο χαρακτηριστική τάφρος των ελληνικών κάστρων είναι αυτή του φρουρίου της Μεθώνης. Γέμιζε με θάλασσα και σήμερα είναι στεγνή (μάλλον για να προστατευθεί το μνημείο από τη διάβρωση, αλλά το κάστρο θα ήταν πολύ πιο εντυπωσιακό με την τάφρο γεμάτη)

·       Περίβολος

Ο εξωτερικός περίβολος ήταν βασικό συστατικό της οχύρωσης των μεγάλων κάστρων και των μεγάλων πόλεων. Πρόκειται για χώρο πλάτους λίγων μέτρων γύρω από το κυρίως κάστρο που προστατευόταν με εξωτερικό περιτείχισμα παρέχοντας πρόσθετη προστασία στην οχύρωση.
Σε κάποιες περιπτώσεις το εξωτερικό περιτείχισμα του περιβόλου ήταν εξίσου ισχυρό με το κυρίως τείχος, οπότε θα μπορούσαμε να περιγράψουμε τον περίβολο σαν τον κενό χώρο -κάτι σαν μικρή περιμετρική αυλή- στο ενδιάμεσο ανάμεσα στο διπλό εξωτερικό τείχος του κάστρου.
Περίβολος γενικά λέγεται και η μεγάλη εσωτερική αυλή ή κεντρική πλατεία του κάστρου η οποία δεν είχε ιδιαίτερο αμυντικό ρόλο αλλά υπήρξε επίσης βασικό στοιχείο των κάστρων.
Στα αγγλικά ο περίβολος λέγεται bailey ή ward.

·       Μεσοπύργιο

Μεσοπύργιο ή Μεταπύργιο ή Μεταπρομαχώνας ή Κορτίνα είναι το ενδιάμεσο τμήμα του τείχους του κάστρου μεταξύ δύο πύργων. Συνήθως ήταν ευθύγραμμο αλλά σε πιο προχωρημένες κατασκευές ήταν τεθλασμένο. Στα αγγλικά curtain wall, στα ιταλικά cortina.

·       Παραπέτο

Η λέξη παραπέτο χρησιμοποιείται σήμερα για το προστατευτικό τοιχίο που σκοπό έχει την προφύλαξη από πτώσεις στην άκρη γεφυρών, ταρατσών, μπαλκονιών κλπ. Προέρχεται από το ιταλικό parapetto (από το parare=προφυλάσσω + petto=στήθος) και η αρχική σημασία της λέξης αφορούσε κάστρα. Πρόκειται για πρόσθετο τειχίο στο επάνω μέρος των εξωτερικών τειχών του κάστρου που προστάτευε τους υπερασπιστές και πάνω στο οποίο σχηματίζονταν οι πολεμίστρες.
Στα αγγλικά ό όρος είναι battlement και όταν έχει την οδοντωτή μορφή με τις διαδοχικές πολεμίστρες, crenelation.

·       Πολεμίστρα

Στενό άνοιγμα τείχους ή οχυρώματος, από όπου αμύνονται οι υπερασπιστές του εναντίον των επιτιθεμένων. Η κλασική εικόνα για τις πολεμίστρες είναι ο οδοντωτός σχηματισμός στο παραπέτο, αλλά πολεμίστρες υπήρχαν και χαμηλότερα. Στα αγγλικά ο όρος για το άνοιγμα της πολεμίστρας είναιcrenel ενώ τα προστατευτικά τοιχία εκατέρωθεν λέγονται merlon.

·       Ακρόπυργος

Πρόκειται για ένα άλλο χαρακτηριστικό των μεγάλων κάστρων. Ήταν ο ψηλός και κεντρικός πύργος του κάστρου, με δική του ανεξάρτητη οχύρωση. Ήταν το πιο ισχυρό σημείο του και χρησίμευε σαν παρατηρητήριο, αλλά και σαν τελευταία άμυνα. Επιπλέον ήταν το κέντρο διοίκησης και ο τόπος διαμονής του κύρη του κάστρου. Η πρόσβαση προς αυτό δεν ήταν εύκολη, αλλά προστατεύονταν από άλλες εσωτερικές οχυρώσεις.
Στα ελληνικά κάστρα δεν είναι και τόσο συνηθισμένος (είτε δεν στέκεται όρθιος).
Ο πιο γνωστός ελληνικός ακρόπυργος είναι αυτός που δεσπόζει στο κάστρο του Πλαταμώνα. Στα αγγλικά λέγεται keep, στα ιταλικά mastio, στα γαλλικά donjon.

·      

Γκουαρντιόλα ή Σεντινέλλα

Η λέξη δεν είναι γνωστή (καμιά σχέση με τον τέως προπονητή της Barca) αλλά καλό θα είναι να την ξέρουμε. Σημαίνει την προεξέχουσα καλυμμένη, κτιστή σκοπιά. Είναι βασικό καστρικό εξάρτημα και σχεδόν σήμα κατατεθέν των ενετικών κάστρων.
Μια χαρακτηριστική γκαρντιόλα είναι αυτή της Ακροναυπλίας που τη βλέπουμε πολύ εύκολα από την πλατεία Σταϊκόπουλου στο Ναύπλιο.

·       Καστελλάνος

Ο διοικητής του κάστρου, φρούραρχος. Από το λατινικό castellanus. Υπάρχει παρεμφερής όρος σε όλες τις δυτικές γλώσσες (en:castelan, it castellano). H λέξη έχει περιπέσει σε αχρηστία στα Νέα Ελληνικά χρησιμοποιείται όμως ευρέως σε πολλά μεσαιωνικά κείμενα και βέβαια στοΧρονικόν του Μωρέως.

πηγή: Καστρολόγος ( www.kastra.eu)